Definitie
Een onafgewerkte rand is de snijrand van een stuk stof die nog niet is afgewerkt en bij geweven stof kan rafelen of bij tricot kan opkrullen, tot je hem afwerkt, insluit of zoomt.
Handleidingen hebben het voortdurend over onafgewerkte randen: ‘met de onafgewerkte randen gelijk’, ‘vouw de onafgewerkte rand 1 cm om’, ‘werk de onafgewerkte randen af’. De term onderscheidt een snijrand van een afgewerkte rand, zoals een zoom, een vouw, een zelfkant of een ingebiesde rand. In Engelse patronen heet zo'n rand raw edge.
Wat er met onafgewerkte randen gebeurt:
- Geweven stof rafelt. Langs de rand glippen draden los, langzaam bij stevig katoen, snel bij linnen, viscose en losse weefsels. Een naadafwerking of een ingesloten naad houdt dat tegen.
- Tricot rafelt niet, maar kan opkrullen, zoals jersey, of vanaf één uiteinde ladderen. Aan de binnenkant laat je het vaak onafgewerkt, of je werkt het af voor de netheid.
- Vilt, fleece, leer en gekookte wol hebben geen draden die kunnen uitrafelen en kun je bewust onafgewerkt laten.
Onafgewerkte randen kunnen ook een ontwerpkeuze zijn: gerafelde jeanszomen, afgesneden zomen in jersey, applicaties met rafelrand en linnen servetten met franjes.
Als je delen ‘met de onafgewerkte randen op elkaar’ naait, leg ze dan precies gelijk, want de naadtoeslag wordt vanaf die rand gemeten. Ga voorzichtig om met onafgewerkte randen die in een ronding of op de schuine draad zijn geknipt, want die rekken uit.
Bij stoffen die erg rafelen, zigzaggen of locken veel mensen de randen van elk deel meteen na het knippen, nog voor ze iets in elkaar zetten, zodat de naadtoeslagen het hanteren en passen overleven.